Lekcja poświęcona dezinformacji w podręcznikach historii na przykładzie rosyjskiego podręcznika „Historia Rosji”. Znajdziesz tutaj artykuł wprowadzający oraz dwa praktyczne ćwiczenia dla uczniów — analizę tekstu i quiz — które rozwijają krytyczne myślenie, rozpoznawanie propagandy oraz umiejętność analizy źródeł historycznych.

Uczniowie często postrzegają podręczniki jako neutralne i w pełni obiektywne źródła wiedzy, zamiast widzieć w nich teksty tworzone przez ludzi. Tymczasem wybory autorów dotyczące sposobu interpretacji, doboru faktów czy używanej terminologii mają bezpośredni wpływ na przekaz.

Od 2023 roku w Rosji obowiązuje jeden, wspólny dla wszystkich szkół podręcznik historii dla klasy 11 (odpowiednik ostatniej klasy polskiego liceum; do 11 klasy uczestniczy młodzież w wieku 16-18 lat.) pt. „Historia Rosji: Klasa 11. Poziom podstawowy”, przygotowany pod redakcją Władimira Miedinskiego, Anatolija Torkunowa i Aleksandra Czubariana.

Podręcznik ten jest krytykowany przez wielu naukowców i edukatorów za zniekształcanie historii oraz promowanie jednej, narzuconej przez rząd wizji przeszłości. Stanowi więc przykład przekazu propagandowego kierowanego zarówno do uczniów, jak i nauczycieli.

Na podstawie analizy podręcznika „Historia Rosji” uczniowie rozwiną umiejętność uważnego czytania, krytycznej analizy tekstu oraz porównywania, w jaki sposób te same wydarzenia mogą być przedstawiane w różnych kontekstach.

Na lekcję składają się: 

  • artykuł wprowadzający
  • dwa ćwiczenia, w tym analiza tekstu i quiz

Grupa docelowa: starsze klasy szkół ponadpodstawowych (wiek ok. 15–19 lat)

Wymagania wstępne: podstawowa umiejętność krytycznej analizy tekstu, przytaczania dowodów oraz odróżniania faktów od interpretacji. Specjalistyczna wiedza z historii Rosji lub Ukrainy nie jest konieczna. Zalecane natomiast przygotowanie krótkiej noty kontekstowej przed lekcją.

Sugerowany format: 45–90 minut (jedna lekcja lub blok dwóch lekcji)

Cele dydaktyczne. Uczniowie potrafią:

  • rozpoznawać podstawowe techniki manipulacji językowej;
  • identyfikować selektywność w narracjach historycznych;
  • odróżniać opis wydarzeń od ich oceny;
  • przekształcać tekst emocjonalny w tekst neutralny.